Kupujesz wodę mineralną – jest kaucja. Kupujesz sok w butelce – nie ma kaucji. Kupujesz napój energetyczny jednej marki – jest kaucja, innej marki – nie ma. Skąd te różnice? System kaucyjny w Polsce obejmuje określone rodzaje opakowań, a dodatkowo nie wszyscy producenci zdążyli do niego przystąpić. Wyjaśniamy, dlaczego przy kasie czasem płacisz kaucję, a czasem nie.
Które opakowania podlegają systemowi kaucyjnemu?
Opakowanie zwrotne w polskim systemie kaucyjnym to ściśle określona kategoria. Musi ono spełniać konkretne kryteria: być wykonane z odpowiedniego materiału, mieć określoną pojemność i zawierać napój.
Opakowania zwrotne oznaczenia pozwalają je rozpoznać – to specjalny symbol z napisem „KAUCJA” i kwotą do zwrotu. Które opakowania są zwrotne? System obejmuje dwie kategorie: butelki PET do 3 litrów oraz puszki metalowe (aluminiowe i stalowe) do 1 litra. Wszystkie muszą być opakowaniami po napojach.
Co nie jest objęte kaucją? Butelki po mleku i napojach mlecznych, jeżeli napój mleczny zawiera powyżej 40% zawartość mleka, kartony (nawet po sokach), opakowania po jogurtach pitnych, butelki po olejach, sosach czy syropach. Nie są też objęte opakowania po chemii gospodarczej czy kosmetykach, nawet jeśli wyglądają identycznie jak butelki po napojach. Liczy się zawartość i obecność znaku kaucji.
Dlaczego nie wszyscy producenci dołączyli do systemu?
Przepisy wprowadzające system kaucyjny wprowadziły obowiązek dla producentów napojów w opakowaniach objętych systemem. Jednak przystąpienie wymaga czasu – podpisania umowy z operatorem, zmiany etykiet, dostosowania procesów logistycznych.
Zwrot opakowań zwrotnych działa tylko dla produktów, których producenci przystąpili do systemu i zarejestrowali swoje opakowania. Kaucja za opakowania zwrotne jest pobierana i zwracana wyłącznie dla opakowań ze znakiem kaucji i zarejestrowanym kodem kreskowym. Jeśli producent nie przystąpił do systemu – jego butelki nie mają znaku kaucji i nie można ich oddać w recyklomacie.
Część producentów wciąż jest w trakcie procesu przystępowania. Dotyczy to szczególnie mniejszych firm, producentów regionalnych czy importerów, dla których dostosowanie się do wymogów systemu stanowi większe wyzwanie organizacyjne i finansowe. Z czasem coraz więcej marek będzie dołączać do systemu.
Jak wygląda proces przystąpienia do systemu kaucyjnego?
Producent napojów, który chce wprowadzić opakowania do systemu kaucyjnego, musi przejść kilka etapów. Pierwszy to podpisanie umowy z jednym z operatorów systemu kaucyjnego działających w Polsce. Operator zapewnia dostęp do infrastruktury – recyklomatów, punktów zbiórki, systemu rozliczeń.
Kolejny krok to rejestracja opakowań. Butelki na napoje z tworzyw sztucznych do 3 litrów, i puszki metolowe do 1 litra czy butelki szklanej wielokrotnego użytku do 1,5 litra muszą zostać zgłoszone do bazy danych systemu wraz z kodem kreskowym. Dzięki temu recyklomat rozpoznaje opakowanie i wie, że należy je przyjąć i naliczyć kaucję do zwrotu.
Następnie producent musi zmienić etykiety – dodać znak kaucji z odpowiednią kwotą. To wymaga przeprojektowania grafiki, wydruku nowych etykiet i wprowadzenia ich do produkcji. Dla dużych firm z wieloma produktami to proces rozłożony na miesiące. Dopiero gdy opakowanie ze znakiem kaucji trafi na półkę sklepową, konsument może je oddać i odzyskać kaucję.
Czy liczba opakowań z kaucją będzie rosła?
Opakowania z kaucją będą stanowić coraz większy odsetek rynku napojów. Opakowania kaucyjne to docelowo wszystkie butelki z tworzyw sztucznych i puszki metalowe po napojach – producenci mają obowiązek przystąpienia do systemu, a nieprzystąpienie wiąże się z konsekwencjami finansowymi.
Kaucja na opakowania obejmie z czasem produkty kolejnych producentów, którzy finalizują proces przystąpienia. Jakie opakowania z kaucją pojawią się w najbliższych miesiącach? Te od mniejszych producentów, marek własnych sieci handlowych, produktów importowanych. System będzie się uszczelniał.
Czy zakres systemu się rozszerzy? To zależy od decyzji ustawodawcy. Obecnie dyskusje prowadzone są wokół butelki szklanej (mają dołączyć do systemu w 2028 roku) i tzw. małpek. W niektórych krajach europejskich systemami kaucyjnymi objęte są również kartony po napojach czy butelki po mleku. W Polsce na razie nie ma takich planów, ale doświadczenia z pierwszych lat funkcjonowania systemu mogą wpłynąć na przyszłe decyzje.
Co to oznacza dla konsumentów?
Dla konsumenta najważniejsza jest jedna zasada: sprawdzaj znak kaucji. Jeśli na opakowaniu jest symbol z napisem „KAUCJA” i kwotą – zapłacisz kaucję przy zakupie i odzyskasz ją przy zwrocie. Jeśli znaku nie ma – opakowanie nie należy do systemu i wyrzucasz je do żółtego pojemnika.
Może się zdarzyć, że dwa identycznie wyglądające produkty – np. woda mineralna dwóch różnych marek – będą miały różny status. Jedna ze znakiem kaucji, druga bez. To nie błąd systemu, tylko efekt tego, że producenci przystępują do systemu w różnym tempie. Z czasem takich sytuacji będzie coraz mniej.
Co zrobić z opakowaniami bez znaku kaucji? Wyrzuć je do żółtego pojemnika na metale i tworzywa sztuczne. Trafią do tradycyjnego recyklingu. To wciąż lepsze niż wyrzucenie do odpadów zmieszanych – opakowanie ma szansę zostać przetworzone, choć nie w zamkniętym obiegu bottle-to-bottle.
FAQ – opakowania w systemie kaucyjnym
Dlaczego nie wszystkie butelki mają kaucję?
System kaucyjny obejmuje tylko butelki PET i puszki po napojach, które zostały zarejestrowane przez producentów. Nie wszyscy producenci zdążyli przystąpić do systemu na jego start. Butelki bez znaku kaucji nie są objęte systemem – wyrzucaj je do żółtego pojemnika.
Czy producenci muszą przystąpić do systemu?
Tak, producenci napojów w opakowaniach objętych systemem mają obowiązek przystąpienia. Nieprzystąpienie wiąże się z konsekwencjami finansowymi. Proces wymaga jednak czasu – podpisania umowy z operatorem, rejestracji opakowań i zmiany etykiet.
Jak rozpoznać opakowanie objęte kaucją?
Szukaj znaku kaucji – specjalnego symbolu z napisem „KAUCJA” i kwotą 0,50 zł. Znak znajduje się na etykiecie produktu. Jeśli go nie ma, opakowanie nie należy do systemu kaucyjnego, nawet jeśli wygląda jak typowa butelka po napoju.
Czy system kaucyjny obejmie więcej produktów w przyszłości?
Na razie system obejmuje butelki PET do 3L oraz puszki do 1L – wszystkie po napojach. Rozszerzenie na inne kategorie (np. kartony, butelki po mleku) wymagałoby zmian w przepisach. Obecnie nie ma takich planów, ale może się to zmienić w przyszłości.
Co zrobić z opakowaniami bez kaucji?
Opakowania bez znaku kaucji wyrzucaj do żółtego pojemnika na metale i tworzywa sztuczne. Trafią do tradycyjnego recyklingu. Dotyczy to zarówno butelek producentów, którzy nie przystąpili do systemu, jak i opakowań nieobjętych kaucją (kartony, butelki po mleku, opakowania po chemii).
